Rys. B. Brosz

W maju tego roku na łamach "Rzeczpospolitej" ukazał się artykuł "Powiat nie może się obrażać na obywatela". Powołując się na "precedensowe" orzeczenie Sądu Najwyższego z 14 maja 2009 r. (I CSK 440/08), napisano w nim m.in, że urząd musi liczyć się z tym, że niezadowolony obywatel będzie w ostrych słowach wypowiadać się o poczynaniach pracowników placówki. W ciągu kilku dni na wielu portalach internetowych skierowanych przede wszystkim do urzędników pojawiły się "echa" tego tekstu. Autorzy tych publikacji, powołując się na doniesienia "Rzeczpospolitej", przekonywali, że zdaniem Sądu Najwyższego powiat nie może domagać się ochrony swoich dóbr osobistych zagwarantowanych w przepisach kodeksu cywilnego.

Niewątpliwie hasła takie wydają się rewolucyjne. Ale czy mają szersze uzasadnienie prawne? Czy rzeczywiście Sąd Najwyższy wydał "precedensowe" orzeczenie? A może tylko podsumował poglądy prawników, głoszone przez nich od dawna?

Dobro bez definicji

Definicji "dobra osobistego" nie ma ani w kodeksie cywilnym, ani też w innych regulacjach. Ustawodawca w art. 23 kc jedynie przykładowo wymienił poszczególne dobra osobiste, wskazując, że należą do nich takie wartości właściwe każdej osobie fizycznej, jak: wolność, zdrowie, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska. Dlatego w orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie prawnym powszechnie przyjmuje się, że dobra osobiste należą do wysoko cenionych zarówno przez ustawodawcę, jak i przez społeczeństwo, wartości ściśle związanych z osobowością człowieka. Dobra te pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Ich cechą charakterystyczną jest to, że są to prawa o charakterze niemajątkowym, bezwzględne, niezbywalne i niepodlegające egzekucji.

Na mocy art. 43 kc dobra osobiste w ogólnym znaczeniu tego słowa są również atrybutem osób prawnych, takich jak m.in. województwo, powiat, gmina, szkoła wyższa czy też zakład opieki zdrowotnej. W tym sensie podkreśla się jednak, że są to wartości niemajątkowe, dzięki którym osoba prawna może funkcjonować zgodnie ze swym zakresem działań (wyrok SN z dnia 14.11.1986 r., II CR 295/86). Jest przy tym oczywiste, że rodzaje i zakres dóbr osobistych, które przysługują osobom fizycznym i prawnym, nie są tożsame, pewne wartości, np. życie, zdrowie, nietykalność cielesna, są bowiem ściśle związane z fizycznością lub psychiką człowieka i z tych powodów nie mogą przysługiwać osobom prawnym.

[...]

Autorka jest doktorantką Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego. Jest aplikantką radcowską oraz pracownikiem Kancelarii Radców Prawnych DAF Pieniążek i Kosoń sp. p. z siedzibą we Wrocławiu. Specjalizuje się w tematyce ochrony dóbr osobistych i prawie medycznym.