fot. Corbis

Mimo że słownikowe definicje licencji są powszechnie dostępne, wciąż często możemy przekonać się, jak niejasny jest to termin. Wiąże się to najprawdopodobniej z bardziej ogólnym problemem - słabą znajomością prawa dotyczącego korzystania z cudzych dóbr niematerialnych. Dość często spotykane jest pytanie: "Dlaczego znów muszę płacić za licencję, skoro zapłaciłem za program?". Licencjobiorca przeważnie jest przekonany, że w momencie zapłaty za program staje się jego właścicielem i zyskuje do niego pełne prawo. Trudno mu wytłumaczyć, że zakup programu różni się od kupna kserokopiarki czy samochodu.

Podstawowe cechy licencji

Program komputerowy jako dzieło niematerialne jest dobrem szczególnym. Podlega regulacjom prawa autorskiego, sposoby dotyczące używania go są ściśle określone i jest poddany istotnym ograniczeniom wynikającym z postanowień licencji. Określa ona, w jaki sposób, w jakim czasie i na jakich warunkach program może być używany. Prawa autorskie do dzieła - w tym także programu - są objęte nieograniczoną ochroną w czasie, są niezbywalne w części dotyczącej praw osobistych, a zatem nie można ich się zrzec. Jedynie prawa majątkowe do dzieł (w tym rzecz jasna i do programów) wygasają po siedemdziesięciu latach od opublikowania dzieła lub śmierci ostatniego z twórców. Zanim do tego dojdzie, jest niemal pewne, że licencja z siedemdziesięcioletnią historią będzie już przestarzała i całkiem bezużyteczna.

Na co jeszcze warto zwrócić uwagę w licencjach?

l Nazwa i adres siedziby licencjobiorcy - czasami również licencjodawcy oprogramowania. Trzeba liczyć się z tym, że konkretne programy - zwłaszcza udostępniane przez międzynarodowe korporacje - są dopuszczone do użycia tylko na ściśle określonym rynku - np. w Polsce czy na obszarze Unii (licencja polska, licencja unijna). W Stanach Zjednoczonych to samo oprogramowanie może być już oferowane na zupełnie innych warunkach.

Dobrym zwyczajem byłoby umieszczenie w licencji zapisu dotyczącego specjalnych warunków, na których program udostępniany jest licencjobiorcy z sektora publicznego. Takiej informacji lepiej jednak szukać w ofercie lub cenniku dostawcy oprogramowania. Tylko nieliczne licencje, kierowane specjalnie do pracowników administracji, mają zapis o instytucjach non profit, noncommercial, goverment administration units itd., wskazujący na nieco korzystniejsze warunki licencjonowania.

• Zakres "dozwolonych pół eksploatacji". Jest to określenie sposobów użytkowania programu wraz z jednoznacznym wskazaniem, czy licencja pozwala na dostęp do kodu źródłowego (zazwyczaj nie pozwala).
• Termin obowiązywania licencji. Jeśli licencja jest terminowa, stosowny zapis określi też oprócz konkretnej daty sposób i wielkość opłat licencyjnych wnoszonych z tytułu używania programu. Jeśli termin obowiązywania (ważności) licencji nie zostanie konkretnie w licencji wskazany, musimy podporządkować się ogólnej zasadzie, mówiącej o pięcioletnim terminie jej obowiązywania. A zatem po 5 latach od zakupu programu z licencją nieprzewidującą terminu ważności konieczne stanie się zakupienie nowego programu z aktualną licencją.

• Kary umowne wynikające ze złamania zapisów licencyjnych. Złamaniem zapisów może być np. wprowadzenie do programu modyfikacji czy nieuprawnione udostępnienie programu podmiotom niebędącym stronami umowy licencyjnej.
• Zasady odpowiedzialności. Zazwyczaj celem takiego zapisu jest dążenie do wyłączenia odpowiedzialności licencjodawcy z jakichkolwiek roszczeń związanych z wykorzystaniem programu. W takim przypadku warto porozmawiać z dostawcą oprogramowania (jeśli to możliwe) o warunkach gwarancyjnych i w osobnej umowie zastrzec sobie szybką reakcję na błędy w działaniu programu.
• Odwołanie się do ustawy o prawie autorskim i sposób rozstrzygania ewentualnych sporów. W sytuacjach, w których mamy wpływ na ustalenie warunków licencji, warto zastanowić się nad wskazaniem możliwości powołania sądu polubownego. Pozwoli on rozstrzygnąć spór w sposób szybszy i bardziej zadowalający obie strony niż sąd powszechny.

W tym numerze zajmujemy się wieloma aspektami tematu "licencji". Podpowiadamy, jak czytać licencje i rozróżniać poszczególne ich rodzaje. Odpowiadamy na pytanie, ile może kosztować licencja i czy możliwe jest, żeby licencja zobowiązywała nas do spędzenia kilku chwil na zabawie z kotem…

Autor jest prawnikiem specjalizującym sięw prawie nowych technologii i regulacjach rynku e-commerce. Pracuje w jednej z czołowych firm dostarczających rozwiązań informatycznych.