fot. D. Stańda

Linux, a właściwie GNU/Linux, jest to otwarty system operacyjny oparty na jądrze Linux, dostarczany użytkownikom wraz z narzędziami systemowymi, bibliotekami oraz dodatkowymi aplikacjami. Taki gotowy do instalacji zestaw oprogramowania nazywany jest dystrybucją. Liczba dystrybucji liczona jest w setkach, a może nawet i tysiącach. Większość z nich sięga korzeniami do jednej z trzech głównych linii: Slackware (najstarsza rozwijana do dzisiaj dystrybucja), Debian lub Red Hat. Dały one początek (pośrednio lub bezpośrednio) takim dystrybucjom jak Knoppix, Ubuntu, Mint (Debian) czy Fedora, CentOS, Mandriva (Red Hat). Zanim jednak pokażemy, czym się kierować przy wyborze konkretnej dystrybucji, sprawdźmy, do jakich zadań nadaje się Linux.

Do serwera i na biurko

Linux jest uniwersalnym systemem operacyjnym, który znajduje zastosowanie w serwerach, routerach i firewallach oraz różnego rodzaju urządzeniach elektronicznych jako ich integralna część (np. w rejestratorach wideo). Jest wykorzystywany w pracy największych superkomputerów na świecie. Także dostawcy usług hostingowych powszechnie używają go jako serwera internetowego. Z Linuksa korzysta wojsko, administracja publiczna i biznes. Powód? Wysokie bezpieczeństwo (zapewnione także poprzez dostępność kodu źródłowego), stabilność, wydajność, łatwość rozwijania i… cena.

Linux jest także systemem alternatywnym dla Windows przeznaczonym do stacji roboczych. Za jego wyborem przemawiają mniejsze koszty związane z zakupem licencji, większe bezpieczeństwo (brak wirusów i złośliwego oprogramowania) oraz zgodność ze standardami i otwartymi formatami. Dla Linuksa przygotowano wysokiej jakości oprogramowanie biurowe (m.in. OpenOffice) oraz aplikacje internetowe (m.in. Firefox, Thunderbird). Jednak istotną przeszkodą w wykorzystaniu tego systemu może być brak aplikacji graficznych, inżynierskich czy biznesowych (do obsługi księgowej, kadrowej itp.).

Funkcje dla serwera…

Linux dysponuje pokaźnym zestawem serwerów usług, które mogą być wykorzystane w lokalnym serwerze intranetowym oraz w Internecie. Na Linuksie udostępnimy stronę internetową urzędu, ale także serwisy dostępne tylko w wewnętrznej sieci lokalnej, np. procedury systemu zarządzania jakością. Do dyspozycji mamy szeroki wybór serwerów WWW (Apache, lighthttpd, nginx) i serwerów aplikacji webowych (JBoss, WebLogic - płatne). Linux wspiera dynamiczne języki PHP, Perl i Python oraz bazy danych MySQL i PostgreSQL, dzięki czemu jest chętnie używany do uruchamiania aplikacji sieciowych klasy CMS (Drupal, Joomla!), systemów pracy grupowej i zarządzania projektami (eGroupWare), forów dyskusyjnych (phpBB, MyBulletinBoard) czy baz wiedzy (MediaWiki). Linux jest także środowiskiem uruchamiania wielu komercyjnych serwerów, w tym systemu relacyjnych baz danych Oracle.

Dla Linuksa dostępne są zaawansowane serwery pocztowe (Sendmail, qmail, Postfix) z opcją skanowania wiadomości pod kątem wirusów (ClamAV, rozwiązania komercyjne) i spamu (SpamAssasin) oraz odbierania poczty przez protokoły POP3 i IMAP. Do wyboru mamy także kilka serwerów FTP (vsftpd, ProFTPD) oraz serwery DHCP i DNS.

System ten jest bardzo często wykorzystywany w sieciach LAN jako serwer plików i wydruku. Służy do tego oprogramowanie Samba, będące implementacją protokołów SMB/CIFS używanych w systemie Windows. Udostępniane przez Sambę zasoby (pliki, drukarki) są widoczne innym urządzeniom, tak jakby były to zasoby komputerów z Windows. Dzięki temu użytkownicy różnych systemów (Linux, Windows) mogą korzystać z tych samych plików i drukarek. Samba integruje się z usługą domeny Windows, a nawet może pełnić rolę podstawowego lub zapasowego kontrolera domeny. Kontrola dostępu do zasobów realizowana jest na poziomie samego zasobu lub użytkownika.

… i routera internetowego

Jeszcze innym popularnym zastosowaniem Linuksa jest wykorzystanie go w roli routera z filtrowaniem ruchu i kontrolą dostępu do Sieci, możliwością zestawiania bezpiecznych połączeń oraz pracy zdalnej. W ten sposób zwykły komputer posłuży nam do stworzenia funkcjonalnej, wydajnej i bezpiecznej bramy internetowej - gdybyśmy chcieli zbudować ją, wykorzystując rozwiązania sprzętowe, kosztowałoby nas to kilka tysięcy złotych. Oprócz wspomnianych narzędzi antywirusowych i antyspamowych mamy do dyspozycji światowej klasy filtr pakietów iptables z możliwością filtrowania ruchu na poziomie pakietów (l7-filter), mechanizmy wykrywania i zapobiegania atakom sieciowym (snort), rozwiązania klasy VPN (OpenVPN) czy aplikacje zdalnego dostępu SSH/VNC. W Internecie znajdziemy kompletne rozwiązania dla bram internetowych wykorzystujących Linuksa, wyposażone w łatwy instalator, narzędzia konfiguracyjne oraz mechanizmy raportowania. Najciekawsze z nich to Vyatta i Untangle, dostępne w wersji darmowej i płatnej, wyposażonej w dodatkowe komercyjne moduły, np. integrujące bramę z Active Directory.

Jak wybrać dystrybucję

Zanim zdecydujemy się na wybór dystrybucji, powinniśmy pamiętać, że każda z nich jest tylko pewną odmianą jednego i wbrew pozorom - spójnego systemu. Główne różnice między dystrybucjami związane są z metodą dostarczania pakietów, sposobem zaprojektowania skryptów uruchomieniowych, doborem rodzaju i wersji oprogramowania. Inna może być ideologia tworzenia dystrybucji oraz docelowa grupa odbiorców (użytkownicy początkujący lub zaawansowani, na biurko lub serwer). Podstawowe informacje o czterech najważniejszych obecnie dystrybucjach Linuksa - Debianie, Ubuntu, Fedory i openSUSE - prezentujemy w tabelce "Porównanie głównych dystrybucji Linuksa".

Wybór konkretnego systemu powinien zależeć od naszych umiejętności oraz wiedzy całego zespołu informatyków. Są bowiem dystrybucje trudniejsze w użyciu i konfiguracji (Debian, Slackware) oraz takie, które - dzięki zautomatyzowanym narzędziom rozpoznawania sprzętu czy kreatorom ustawień - część pracy administracyjnej wykonają za nas (np. Ubuntu).

Jeżeli nie zależy nam na najnowszych wersjach oprogramowania, powinniśmy wybrać dystrybucję o długim cyklu wydań. Mowa o Debianie, który zawiera solidnie przetestowane i sprawdzone pakiety. Takie kryterium wyboru ma jednak swoje wady. "Przestarzałe" pakiety mogą przysporzyć sporo problemów, np. podczas próby uruchomienia najnowszego sprzętu. Warto także sprawdzić, jak długi okres wsparcia został przewidziany dla konkretnego wydania. Chodzi o czas wydawania poprawek w znalezionych lukach bezpieczeństwa oraz dostępu do wsparcia technicznego. Wzorcowym przykładem może być tutaj Ubuntu, które udostępnia specjalne wydania dystrybucji oznaczone jako LTS (Long Term Suport). W wersji przeznaczonej do komputerów biurkowych czas wsparcia wynosi 3 lata. W wydaniach "serwerowych" okres ten jest wydłużony do 5 lat.

Istotnym kryterium przy wyborze dystrybucji jest również sprzęt, w którym zamierzamy ją zainstalować. "Surowe" dystrybucje takie jak Debian czy Slackware działają zdecydowanie "żwawiej" w starszych lub niezbyt wydajnych komputerach (np. z odzysku) niż ich "nowoczesne" odpowiedniki przeładowane graficznymi konfiguratorami, skryptami wykrywającymi nowe urządzenia itp. Być może podjęcie decyzji ułatwi specjalny internetowy quiz, pomagający w wyborze konkretnej dystrybucji (patrz: ramka "Ważne adresy w Sieci").

Darmowe czy płatne

Decydując się na zakup płatnego wydania dystrybucji Linuksa, możemy liczyć na dostęp do dodatkowego komercyjnego oprogramowania, wsparcie techniczne czy wydrukowaną dokumentację. Dla wielu urzędów znaczenie może mieć certyfikacja sprzętu komputerowego, która potwierdza zgodność oprogramowania z używanymi urządzeniami. O przewadze danego systemu świadczy także duża liczba szkoleń produktowych pozwalających informatykom uzyskać certyfikaty branżowe, np. Red Hat Certified Engineer (RHCE) czy Novell Certified Linux Engineer.

Wśród komercyjnych odmian Linuksa silną reprezentację w Polsce mają SUSE - z polskim przedstawicielstwem Novella - oraz Red Hat. Gama komercyjnych produktów linuksowych dostarczanych przez Novella obejmuje m.in. dystrybucje SUSE Linux Enterprise w wydaniu serwerowym Server i Desktop do komputerów biurkowych, oprogramowanie do wdrażania i utrzymania serwerów i stacji roboczych z zainstalowanym Linuksem ZENworks Linux Management czy rozwiązania komunikacji i pracy grupowej GroupWise. W ramach Novell Professional Services jest oferowana pomoc techniczna, szkolenia i projekty doradcze. Sprzedaż aplikacji Novella odbywa się przez sieć partnerów.

Autoryzowanym dystrybutorem Red Hata w Polsce jest krakowska spółka B2B. Firma świadczy także usługi instalacji i utrzymania systemów Red Hat, proponuje szkolenia oraz doradztwo. W ofercie Red Hat dostępne jest oprogramowanie Red Hat Enterprise Linux w wersji do serwerów i stacji roboczych oraz serwery aplikacji JBoss. Wsparcie techniczne świadczone jest w ramach globalnych usług Global Support Services (GSS) przez telefon i formularz kontaktowy. Klienci mają dostęp do rozbudowanej bazy wiedzy oraz Red Hat Network zapewniającej narzędzia do aktualizacji i monitorowania aplikacji.

Migrując do Linuksa

Linux jest systemem, który świetnie sprawdzi się w heterogenicznym środowisku obok stacji roboczych i serwerów Windows. Warto stopniowo wdrażać poszczególne rozwiązania, a także przenosić do nowego środowiska tylko te obszary IT, w których zastosowanie Linuksa przyniesie rzeczywiste korzyści. Realną integrację z Windows zapewnia Samba. Linux będzie doskonałym wyborem do serwera intranetowego i internetowego oraz usług DHCP i DNS. Dostęp do ich zasobów możliwy będzie bez ograniczeń także z poziomu Windows.

Trzeba też pamiętać o tym, by zawczasu przygotować pracowników do zmiany używanego oprogramowania i zaplanować odpowiednie szkolenia. Jednym z elementów, który usprawni przesiadkę na Linuksa, jest wcześniejsza instalacja otwartego oprogramowania na stacjach klienckich (OpenOffice.org, Firefox, Thunderbird itp.) oraz zachęcenie użytkowników do korzystania z niego. Jeżeli w urzędzie funkcjonują aplikacje specyficzne dla Windows, rozważmy możliwość ich uruchamiania w centralnym serwerze ze zdalnym dostępem przez usługi terminalowe.