Miesięcznik informatyków i menedżerów IT sektora publicznego

Jacek Orłowski

Zaktualizowana strategia cyfrowego państwa

24 września br. rząd przyjął uchwałę zmieniającą Plan Zintegrowanej Informatyzacji Państwa. Dokument wyznacza cele w obszarze cyfryzacji kraju do 2022 r., sposoby ich realizacji oraz wskaźniki, za pomocą których ocenimy skuteczność tych działań.

Program Zintegrowanej Informatyzacji Państwa (dalej: PZIP) to dokument strategiczny określający działania rządu w zakresie rozwoju polskiej administracji publicznej z wykorzystaniem technologii cyfrowych. Efektami jego realizacji mają być: usprawnienie funkcjonowania państwa, poprawa komunikacji obywateli z podmiotami publicznymi oraz zwiększenie wykorzystania zasobów informacyjnych kraju. Przyjęta we wrześniu br. aktualizacja opiera się na przeprowadzonej w 2018 r. diagnozie, która wskazuje na rezultaty dotychczas realizowanego programu. Jedocześnie opisuje problemy z jego realizacją oraz określa nowe uwarunkowania mające wpływ na powodzenie przyjętych założeń.

Celem głównym PZIP jest modernizacja administracji publicznej i usprawnienie funkcjonowania państwa przy wykorzystaniu technologii cyfrowych. Do jego osiągnięcia mają się przyczynić trzy cele szczegółowe, definiujące także główne kierunki interwencji. Są to: „1) reorientacja administracji publicznej na usługi zorientowane wokół potrzeb obywatela; 2) implementacja narzędzi horyzontalnych, wspierających działania administracji publicznej; 3) rozwój kompetencji cyfrowych obywateli, pracowników administracji i specjalistów Technologii Informacyjnych i Komunikacyjnych”.

Kogo dotyczy plan

Program Zintegrowanej Informatyzacji Państwa jako program rozwoju został przyjęty przez Radę Ministrów, dlatego bezpośrednio dotyczy wszystkich jej członków oraz podległych im lub nadzorowanych przez nich organów. Niemniej działania (zarówno sektorowe, jak i horyzontalne) podejmowane przez te podmioty będą oddziaływały na terenie całego kraju. Należy przy tym zauważyć, że kierunki interwencji nie są uzależnione od uwarunkowań społecznych, gospodarczych czy też środowiskowych, a projektowane do wdrożenia rozwiązania cyfrowe mają ustandaryzowany charakter – nie mają określonego kontekstu przestrzennego. Realizacja PZIP będzie natomiast wymagała ścisłej współpracy z samorządami, zarówno na poziomie regionalnym, jak i lokalnym, w celu zapewnienia komplementarności i efektywności wdrażanych rozwiązań.

W każdym z obszarów związanych z wdrażaniem rozwiązań o charakterze horyzontalnym, które z założenia mają służyć rozwiązywaniu problemów systemowych, niezbędne będą uzgodnienia. Chodzi o to, żeby uwzględnić potrzeby podmiotów każdego poziomu. Należy przy tym pamiętać, że „oparcie gospodarki na technologiach cyfrowych oraz większe zaangażowanie państwa i przedsiębiorców w transformację cyfrową może przyczynić się do znaczącego przyspieszenia gospodarczego oraz zmniejszyć różnice rozwojowe w stosunku do najbardziej zaawansowanych gospodarek cyfrowych Europy”. Szacuje się, że działania te mogą przynieść Polsce – oprócz znaczącego postępu w cyfryzacji gospodarki – dodatkowe 275 mld zł do 2025 r.

Cyfrowa piaskownica

Ponieważ technologie cyfrowe zmieniają się bardzo dynamicznie, konieczne jest również nowe podejście w sferze regulacyjnej. Autorzy PZIP zauważają, że legislacja nie nadąża za technologią i „konieczne jest tworzenie elastycznych regulacji prawnych ułatwiających reakcję na szybkie zmiany technologii”. Podkreślają również, że należy je tworzyć (podobnie jak standardy) w oparciu o doświadczenia, testy i przedsięwzięcia. Administracja publiczna powinna więc otworzyć się na środowiska testowe, które będą pomocne w adaptacji nowych pomysłów – sprawdzaniu ich w bezpiecznej przestrzeni informatycznej (cpa.gov.pl). „Takie laboratoria testowe zmniejszają ryzyko, które towarzyszy wprowadzaniu do powszechnego użytku nowości, przez co budują zaufanie obywateli, instytucji oraz rynku do nowych usług, produktów i rozwiązań. Przy okazji służą jako źródło empirycznych danych do tworzenia dobrych regulacji przy ich praktycznym stosowaniu” – czytamy w uchwale Rady Ministrów.

W swoim dokumencie programowym rząd zauważa również istotną rolę przetwarzania w chmurze. Jest ona uznawana za fundamentalną technologię dla szybkiej cyfryzacji. „Dynamiczny rozwój usług związanych z przetwarzaniem w chmurze przyczynia się do rozwoju rynku pracy – w zależności od źródła szacunkowa liczba powstających nowych miejsc pracy w UE w tym sektorze waha się od 300 tys. do 2,5 mln (w okresie od 2012 r. do 2015 r.). Szacuje się, że rozwój usług chmurowych w latach 2015–2020 doprowadzi do powstania na terenie UE ok. 303 tys. małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP). Usługi chmurowe istotnie przyczyniają się do wzrostu PKB – skumulowany przychód tego sektora w UE w  latach 2016–2020 jest szacowany na 449 mld euro, a jego udział w całkowitym PKB sukcesywnie wzrasta – od 0,4% w 2016 r. do 0,71% w 2020 r.”. Dla administracji publicznej to nowa sytuacja, która w sposób fundamentalny zmienia podejście do zasobów informatycznych, stąd „wdrożenie technologii chmury obliczeniowej powinno być poprzedzone zbudowaniem wśród podmiotów administracji publicznej zaufania do tego typu rozwiązań”. Określono też, że jednym z hamulców dla zastosowania tej technologii w administracji są „kwestie związane z oceną ryzyka i konserwatywnym podejściem do bezpieczeństwa technologii informacyjnych”. Z zapisów PZIP wynika, że kluczowe w tym obszarze będzie wypracowanie wytycznych i standardów oraz budowa zaufanej infrastruktury danych państwa.

Reorientacja na potrzeby obywateli

Znowelizowany PZIP określa siedem zasad, których wykorzystanie ma zwiększyć zaufanie obywateli do usług cyfrowych. Po pierwsze, jest to domyślna cyfrowość, czyli takie projektowanie usług publicznych, by nadawały się do automatycznego przetwarzania. Zachowane mają być jednak przy tym inne kanały dostępu, tak by korzystać z nich mogły osoby wykluczone cyfrowo. Rekomenduje się przy tym świadczenie usług za pomocą pojedynczych punktów kontaktowych lub punktów kompleksowej obsługi. Organy administracji publicznej powinny również „zadbać o jednorazowość podawania tych samych danych przez obywateli i przedsiębiorców, do czego są zobowiązane prawnie”. Chodzi tu m.in. o praktyczne zastosowanie art. 220 kpa i zniesienie dodatkowych obciążeń dla interesantów.

Podmioty publiczne powinny opracowywać cyfrowe usługi tak, aby były one z założenia powszechne i dostosowane do różnych potrzeb, np. osób starszych i niepełnosprawnych. Jednocześnie wymiana informacji i danych pomiędzy organami powinna być otwarta i przejrzysta, a obywatele powinni mieć wgląd w swoje dane, możliwość ich poprawiania, a także monitorowania procesów, które ich dotyczą. Ponadto usługi publiczne powinny być udostępniane na poziomie transgranicznym oraz wspierać mobilność w ramach jednolitego rynku cyfrowego. Należy też zadbać o ich interoperacyjność (swobodny przepływ danych i usług cyfrowych w UE) oraz niezawodność i bezpieczeństwo. „W przypadku wszystkich inicjatyw należy zapewnić wyższy poziom ochrony danych osobowych, prywatności i bezpieczeństwa informatycznego, niż wynikałoby to ze zwykłej zgodności z ramami prawnymi w tych dziedzinach, uwzględniając wspomniane elementy na etapie projektowania” – czytamy w PZIP.

Katalog i monitorowanie usług

Z zapisów uchwały Rady Ministrów wynika, że część usługowa portalu gov.pl zostanie rozbudowana o kolejne usługi świadczone przez państwo oraz przez podmioty współpracujące z administracją publiczną. Udostępnienie pełnego katalogu usług publicznych „będzie wymagało wypracowania wspólnego podejścia administracji rządowej, regionów oraz samorządów lokalnych w zakresie podziału ról w ich budowie i rozwoju”. Chodzi tu m.in. o określenie relacji między portalami rządowymi a regionalnymi, tak aby były komplementarne i nie następowało dublowanie wdrażanych rozwiązań. W tym celu ma zostać wypracowany wspólny standard.

Zgodnie z zapisami PZIP ma zostać udostępniony System Monitorowania Usług Publicznych (dalej: SMUP). Za jego pomocą mają być monitorowane usługi świadczone przez samorząd terytorialny. Odbiorcami systemu będą instytucje administracji rządowej, samorządowej, instytucje zarządzające programami operacyjnymi i jednostki dokonujące oceny interwencji publicznej. Skorzystają z niego też przedsiębiorcy, środowiska naukowe oraz obywatele, którzy uzyskają informacje statystyczne nt. parametrów usług samorządowych. SMUP posłuży też do „prowadzenia analiz porównawczych (benchmarkingu), identyfikacji dobrych praktyk i podejmowania działań usprawniających”.

[...]

Autor jest redaktorem naczelnym „IT w Administracji”.

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma. Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.
 
 

Polecamy

Biblioteka Informacja Publiczna

Specjalistyczne publikacje książkowe dla pracowników administracji publicznej

więcej