W toku codziennego funkcjonowania organów administracji publicznej oraz innych instytucji sektora publicznego powstają różnego rodzaju dokumenty, materiały bądź symbole o potencjalnie niemałej wartości merkantylnej. Tego rodzaju działalność twórcza budzi dość często pokusę traktowania dorobku w kategoriach biznesowych, jako przeznaczoną do normalnego obrotu gospodarczego, a zatem z definicji podlegającą ochronie przed dostępem osób postronnych. Wydaje się, że w świetle obowiązujących przepisów taka postawa może być nadużyciem i prowadzić do naruszenia przepisów prawa autorskiego.

Cechy utworu

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pochodnych (DzU z 2006 r. nr 90, poz. 631 ze zm., dalej "pr. aut.") przedmiotem prawa autorskiego (utworem) jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia. Do powstania utworu niezbędne jest przeto podjęcie przez autora działań, których efekt można ocenić po pierwsze jako będący efektem twórczej kreatywności autora, który wykazał się pewną dozą wysiłku; wymóg podjęcia działalności twórczej niejako z automatu pozbawia możliwości objęcia ochroną prawnoautorską efektu pracy ludzkiej, jeśli polega ona wyłącznie na realizacji odgórnie ustalonych wytycznych (np. zastosowaniu normy prawnej bądź odgórnie ustalonej procedury) bądź też na przeprowadzeniu działań technicznych. Nie będzie utworem także mechaniczny zapis rzeczywistości (jako przykład można podać przede wszystkim nagrania z kamer monitoringu). Po drugie, działania podjęte przez autora muszą mieć indywidualny charakter, tj. utwór będzie w dostateczny sposób odróżnialny od twórczości innych osób, mając niezbędne cechy pozwalające na przypisanie utworowi autorstwa konkretnie określonej osoby. (Na marginesie warto zastrzec, iż w praktyce - choćby przez wspólną pracę kilku osób - może zdarzyć się, że w tym samym czasie powstanie wiele podobnych do siebie, ale niezależnych prac, które objęte będą samodzielną ochroną. Zgodnie z orzecznictwem takie działanie nie będzie bezprawnym naśladownictwem (plagiatem): por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 15 września 1995 r., I ACr 620/95).

Odchodząc na chwilę od suchego języka prawa i przepisów, można powiedzieć, że do zakwalifikowania efektu pracy ludzkiej jako utworu niezbędny jest talent i to "coś", co przypisuje się twórcom, a co tak trudno nawet próbować określić. Do powstania utworu pozbawione znaczenia są zarazem takie cechy, jak: jego wartość w sensie materialnym czy artystycznym (kiepska twórczość to także twórczość), rodzaj materiału, z jakiego utwór został wykonany, sposób jego prezentacji. Nie mają także znaczenia osobiste przymioty autora
- zatem nie ma obowiązku przynależności do jakiejś organizacji twórczej, legitymowania się formalnym wykształceniem, ukończeniem kursu czy też zdobyciem innych uprawnień. Przykłady form, jakie może przyjąć utwór, przynosi art. 1 ust. 2 pr. aut., który zalicza do nich między innymi utwory literackie, graficzne, programy komputerowe, utwory kartograficzne.

Urzędowa melodia

Skutkiem przyjęcia, iż dany przejaw twórczości spełnia warunki pozwalające uznać go za utwór, wiąże się objęcie go ochroną prawnoautorską.

[...]

Autor jest prawnikiem portalu Money.pl, wydawcą i redaktorem naczelnym czasopisma "Lege Artis". Publikuje teksty o tematyce prawniczej.