Rys. B. Brosz

Głośnym i kontrowersyjnym tematem jest w ostatnim czasie inicjatywa utworzenia biblioteki cyfrowej Google Book Search. Co prawda, biblioteka ta nie jest pierwszym udostępnionym w Sieci archiwum książek, jednak planowany rozmach inwestycji, siła ekonomiczna jej organizatora oraz zasady wzbogacania zasobów biblioteki budzą spory dotyczące legalności przedsięwzięcia. Pojawia się również pytanie o to, czy projekt ten rzeczywiście zmierza do zaspokojenia oczekiwań społecznych w zakresie poszerzenia dostępu do dóbr kultury czy też bardziej do osiągnięcia intratnego celu gospodarczego zgodnie z formułą "Content is the king!". Jakkolwiek nie brakuje przeciwników Google Book Search, nie można przecenić udogodnień, które, co do zasady, wiążą się z dostępnością publikacji w Internecie. Nie można też obaw o zapewnienie w sieci odpowiedniej ochrony praw autorskich sprowadzać do generalnego wniosku, że bibliotek cyfrowych tworzyć nie warto.

Regulacje prawne

W polskim ustawodawstwie idea biblioteki cyfrowej znajduje swoje umocowanie w przepisach ustawy o bibliotekach z dnia 27 czerwca 1997 r. (DzU nr 85, poz. 539). Definicja materiału bibliotecznego zawarta w art. 5 ustawy daje podstawy zakwalifikować do tego rodzaju zasobów także utwory wyrażone w formie cyfrowej. Ich rozpowszechnianie w sieci internetowej stanowić będzie jedną z możliwych form udostępniania zbiorów bibliotecznych, wykorzystującą aktualne osiągnięcia technologiczne. W rezultacie nie ma jakichkolwiek przeszkód, by traktować bibliotekę elektroniczną jako bibliotekę w rozumieniu przepisów wspomnianej ustawy, co skutkuje obowiązkiem stosowania jej przepisów do przedsięwzięć służących rozpowszechnianiu w Internecie zasobów archiwów cyfrowych.

Zagadnienia biblioteki cyfrowej dotyczą także przepisy ustawy o ochronie baz danych z dnia 27 lipca 2001 r. (DzU nr 128, poz. 1402), na podstawie której zbiory takie są objęte szczególnym reżimem ochrony (sui generis). Ochrona ta odnosi się bowiem do zbioru danych lub jakichkolwiek innych materiałów i elementów, zgromadzonych według określonej systematyki lub metody, indywidualnie dostępnych w jakikolwiek sposób, w tym za pomocą środków elektronicznych. Jej warunkiem jest, aby sporządzenie, weryfikacja lub prezentacja zbioru wymagała istotnego nakładu inwestycyjnego. Nie ulega wątpliwości, że stworzenie biblioteki cyfrowej, w tym w szczególności zgromadzenie jej zawartości merytorycznej, stanowi przedsięwzięcie wiążące się ze znacznym wysiłkiem obejmującym wkład intelektualny oraz finansowy. Ochrona przewidziana we wskazanej ustawie zakłada wyłączne prawo producenta bazy danych, w tym przypadku organizatora biblioteki cyfrowej, do pobierania danych lub wtórnego ich wykorzystywania. Natomiast nie zabezpiecza wypożyczania bazy.

Problematyka prawnoautorska

Największe spory wokół biblioteki cyfrowej Google Book Search wiążą się z kwestią zasad gromadzenia materiałów bibliotecznych. Najmniej problematyczna jest eksploatacja starych publikacji, których prawa autorskie bezspornie wygasły i w związku z tym należą one do ogólnodostępnej domeny publicznej.

[...]

Autorka jest adwokatem w Kancelarii Prawnej Bukowski i Wspólnicy z Krakowa. Specjalizuje się w dziedzinie prawa własności intelektualnej, w tym prawa autorskiego, własności przemysłowej, prawa reklamy, ochrony dóbr osobistych oraz prawa konkurencji. Prowadzi warsztaty i seminaria naukowe, publikuje w prasie specjalistycznej i biznesowej.