Rys. B. Brosz

Przepis artykułu 220 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (DzU z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: kpa) stanowi przejaw ochrony obywateli i innych podmiotów przed nieuzasadnionym żądaniem od nich zaświadczeń. W założeniu ma zmierzać do odformalizowania stosunków jednostki z administracją. Organowi administracji publicznej zakazano żądania przedstawiania zaświadczenia na potwierdzenie faktów i stanu prawnego, jeżeli dane mogą być uzyskane w inny sposób.

Zakres tego zakazu uległ znaczącej zmianie w wyniku tegorocznej nowelizacji kpa dokonanej w ramach ustawy z dnia 12 lutego 2010 r. o zmianie ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne oraz niektórych innych ustaw (DzU nr 40, poz. 230). Zmienione przepisy wchodzą w życie dnia 17 czerwca bieżącego roku.

Zakres zakazu

Przed wejściem w życie nowelizacji organowi administracji publicznej zakazywano żądania przedstawiania zaświadczenia, gdy fakty lub stan prawny możliwe były do ustalenia na podstawie własnych, posiadanych przez organ zasobów informacyjnych (ewidencje, rejestry, dane) lub dokumentów urzędowych przedstawionych przez stronę do wglądu (dowód osobisty, dowód rejestracyjny i inne). Znaczenie zmian polega na tym, że zakaz obejmuje także sytuacje, gdy informacja znajduje się w posiadaniu innego podmiotu publicznego, ale istnieje możliwość jej pozyskania przez organ załatwiający sprawę z użyciem środków komunikacji elektronicznej na zasadach określonych w ustawie o informatyzacji. Cel zmian jest jasny: to ograniczenie obciążania obywatela w zakresie przedstawiania zaświadczeń, gdy organ sam jest w stanie pozyskać potrzebne informacje od innych podmiotów publicznych. Do realizacji tego celu skorzystano z dwóch instytucji zawartych w ustawie z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (DzU nr 64, poz. 565 ze zm.; dalej: uinf): dostępu do rejestru publicznego (art. 15) oraz wymiany dokumentów elektronicznych (art. 16). Obydwie instytucje wprowadzono w pierwotnej wersji ustawy o informatyzacji i już od 2005 r. podmioty publiczne mogły z nich korzystać, m.in. właśnie po to, aby odciążyć obywatela od przedstawiania dokumentów urzędowych. Powszechna niechęć organów do takiego wykorzystania rozwiązań z uinf spowodowała wprowadzenie w ustawie nowelizującej jednoznacznego obowiązku ich stosowania, bo w ten sposób należy rozumieć omawiany zakaz.

Trzeba zwrócić uwagę, że każdy organ administracyjny będzie występował w podwójnej roli, ponieważ z jednej strony będzie pozyskiwał informacje znajdujące się w dyspozycji innego podmiotu publicznego, z drugiej zaś - sam będzie udostępniał informacje innym organom administracji publicznej na potrzeby załatwianych przez nie spraw indywidualnych.

Dostęp do rejestru i wymiana

Przepis art. 220 § 1 pkt 2 lit. b) i c) kpa w zakresie dostępu do informacji odsyła do zasad określonych w uinf i przepisach wykonawczych do tej ustawy. Jest to o tyle istotne, że stosowanie artykułu 220 kpa powiązano z instytucjami zawartymi jedynie w uinf, a nie w innych aktach prawnych.

[...]

Autor jest adiunktem w Instytucie Nauk Prawnych PAN w Warszawie, był ekspertem sejmowym w pracach nad nowelizacją ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne.